• خانه
  • آنالیز و فرآوری گیاهان دارویی
آنالیز و فرآوری گیاهان دارویی

عسل و فاكتورهاي تعيين كننده كيفيت آن           

عسل یکی از مواد غذایی با ارزش است که از قرنها پیش در جوامع بشری مورد استفاده بوده و به واسطه ویژگی شفابخش خود به عنوان دارو در درمان بسیاری از بیماری‌ها به کار می‌رود. عدم وجود روشی عینی برای تشخیص عسل طبیعی از عسل تقلبی زمینه سوء استفاده سودجویان در این عرصه را قوت بخشیده و موجب عرضه عسل تقلبی به جای عسل طبیعی شده است. از آنجاکه تنها راه تشخیص عسل طبیعی از عسل تقلبی انجام یک سری آزمایشهای شیمیایی می‌باشد، لذا تعیین کیفیت عسل طبق استاندارد ملی ایران تحت عنوان «عسل- ویژگیها و روش‌های آزمون» انجام مي شود كه طبق آن 13 فاكتور جهت ارزيابي عسل بايد اندازه گيري شود. از آنجا که استاندارد عسل تشویقی بوده و اجباری نمی‌باشد، لذا هيچ مجراي قانوني جهت كنترل آن در بازار مصرف وجود ندارد. در تحقيق انجام شده در پژوهشكده گياهان دارويي جهاد دانشگاهي تعدادي از اين فاكتورها مورد ارزيابي قرار گرفتند . نتايج بدست آمده حاكي از آن است كه امكان تقلب  در بيشتر فاكتورها وجود داشته و پارامتر تعيين كننده كيفيت عسل ميزان آنزيم هايي چون دياستاز مي باشد كه از زنبور عسل به اين فراورده منتقل مي شود. لذا پارامترهاي بيولوژيك به عنوان شاخصه اصلي اصالت سنجي عسل مطرح بوده و سازمان استاندارد نيز در حال ويرايش اين استاندارد مي باشد.

منابع:

طرح پژوهشي " مقایسه کمی برخی از عسل‌های تجاری موجود در بازار بر اساس آزمون‌های استاندارد" انجام شده در پژوهشكده گياهان دارويي جهاد دانشگاهي.

مجري طرح: فرزانه نباتي

ضرورت استاندارد سازي فرآورده هاي گياهي                               

در سالهای اخیر استفاده از گیاهان دارویی، داروهای گیاهی و غذاهای فراسودمند در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه افزایش چشمگیری یافته است به همین جهت توجه به کیفیت و اثر بخشی محصولات گیاهی موضوعی است که از اهمیت خاصی برخوردار است. در همین راستا مهمترین ابزار برای کنترل کیفی گیاهان دارویی و فرآورده های تهیه شده از آنها استانداردسازی می باشد. استاندارد سازی شامل بررسی و تعیین مجموعه‌ای از خصوصیات و پارامترهای فیزیکو- شیمیایی و بیولوژیکی می باشد که اجرای آنها باعث اطمینان از کیفیت، اثر بخشی، ایمنی و تکرار پذیری فرآورده گیاهی می شود.

 ترکیبات شیمیایی موجود در گیاهان که دارای اثرات درمانی میباشند تحت عنوان ماده موثره شناخته می‌شوند. کارایی و اثر درمانی فرآورده‌های گیاهی وابسته به حضور مواد موثره در غلظت مناسب می باشد  و این درحالی است که میزان این ماده موثره تحت تاثیر عوامل مختلفی مثل گونه‌ ی گیاه، زمان و فصل برداشت، نوع خاک و روش آماده سازی گیاه تغییر می کند.

  هدف از استاندارد کردن فرآورده های گیاهی بررسی حضور ترکیبات عمده و مواد موثره موجود در گیاهان است.

فرآیند ارزیابی کیفیت فرآورده های گیاهی بر اساس  فارماکوپه به چهار گروه طبقه بندی می شود:

 1-خصوصیات ارگانو لپتیک مثل رنگ و بو

2-خصوصیات مورفولوژیکی مثل خرده نگاری

3-خصوصیات فیزیکی مثل ضریب شکست و اندیس چرخش نوری

4-خصوصیات شیمیایی مثل تعیین مقدار مواد موثره

تعیین مقدار مواد موثره مهم ترین شاخص کمی برای استاندارد کردن داروهای گیاهی است که بسته به نوع ماده موثره از روش های مختلفی همچون اسپکتوفتومتری، فلورسانس، روشهای کروماتوگرافی کمی HPLC ،GC و GC/MS برای تعیین مقدار آن استفاده می شود.

نکته بسیار مهم در استفاده از عصاره های گیاهی استاندارد شده میزان استفاده از عصاره هاست  میزان صحیح عصاره استفاده شده می تواند از طریق تناسب های ریاضی به دست آید از جمله شاخص های مورد نیاز برای محاسبه دوز مصرفی میزان عصاره خشک بکار رفته در فرمولاسیون میزان ماده موثره موجود در عصاره و اندکس درمانی مواد موثره می باشد. استفاده از عصاره های گیاهی استاندارد شده باعث می شود نتایج قابل تعمیم، تکرار پذیر، قابل استدلال و استنباط علمی باشند.

منابع:

ضرورت استاندارد کردن عصاره گیاهان دارویی در تحقیقات و نحوه انجام آن، مجله علوم پزشکی رازي دوره 23 ، شماره 152 ، بهمن 1395


باغچه خانگي از گياهان دارويي-زعفران

 1.گلداني از جنس سفالی و نسبتا بزرگ انتخاب كنيد كه داراي سوراخهای بزرگی در ته گلدان برای زهکش باشد.

2. درون گلدان را با مخلوطی از خاک باغچه به همراه مقداری کود پوسیده دامی یا ورمی کمپوست پر نمایید.

3. پیازهای زعفران را رو به بالا و به فاصله 10 تا 15 سانتی متر در گلدان گذاشته و حداقل 10 سانتی متر روی آن خاک بریزید.
4. توجه داشته باشد، کشت پیاز زعفران، در هر زمانی صورت گرفته باشد باید آبیاری به مهرماه موکول شود.


منابع: نشريه زعفران 1396

5- در مهرماه یک یا دو بار آبیاری به فاصله ۱۰روز انجام دهيد.
6- آبیاری بايد به  میزانی باشد که آب اضافه از کف گلدان خارج شود.
7- از زمان کاشت پیازها تا قبل از اولین آبیاری بهتر است گلدان ها در مکان خنک و کم نوری قرار دهید.
8-  بعد از آبیاری، گلدانها را در زیر نور مستقیم خورشید قرار دهید.
9- پیاز زعفران گلهایش دراوایل آبانماه می‌روید.
10- گل های زعفران ماندگاری زیادی ندارند، بنابراین توجه داشته باشید، گلهای روییده شده را در یکی دو روز اولیه رشد، برداشت کنید زیرا بعد از ۳ الی ۴ روز پژمرده می شوند

تراريخته تهديد يا فرصت؟

فضای مجازی و رسانه ای کشور در ما ههای اخیر شاهد انتشار انبوه مطالبی علیه فناوری مهندسی ژنتیک و محصولات اصلا ح شده یا تراریخته بوده است.  این فضاسازی رسانه ای در دو مقطع در سا ل های 1384 و 1394  به اوج رسیده است تا با دور ساختن ذهن مردم و سیاست گذاران کشور از واقعیتهای علمی معتبر، اقتصاد و کشاورزی کشور از مزاياي چشمگیر این فناوری در حوزه اقتصاد، اشتغال، امنيت غذايي، سلامت و محيط زيست محروم گردد. ویژگی مشترک هر دو مقطع، تلاش دانشمندان زیست فناوری برای راه اندازی تولید بومی بوده است. آخرین این موارد، نامه انجمن صنفی ارگانیک به همراه اطلاعات مخدوش و مراجع و مآخذ غیر علمی است که در اختیار بسیاری از نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی قرار گرفته است.

محصولات تراریخته محصولاتی هستند که با روش های دقیق اصلاح ژنتیک، صفت مطلوبی مانند مقاومت به خشکی یا مقاومت به آفت در آنها ایجاد شده است و موجب افزایش قابل توجه محصول یا کاهش و یا حذف سموم آفت کش می شوند.  این محصولات طی بیست سال گذشته در سطح وسیعی در جهان کشت و مصرف شده و نه تنها زیانی از آنها گزارش نشده است بلکه مزایای فراوانی مانند افزایش 68 درصدی سود کشاورزی و کاهش 37 درصدی مصرف سموم خطرناک مشاهده گردیده است.  تأیید سلامت این محصولات از سوی همه مجامع رسمی بین المللی و ملی و حجم بالای مطالعات منتشر شده در منابع علمی معتبر جهان هیچ جایی را برای تردید در اعتبار نتایج حاصله باقی نمی گذارد. باید توجه داشت، بازدهی بالای تولیدات کشاورزی که در اثر بهر ه مندی از این فناوری حاصل می شود از را ه های اصلی حل معضلات امروز کشور مانند واردات گسترده اقلام اساسی کشاورزی، ضعف امنیت غذایی و تهدیدات روش های فعلی کشاورزی برای سلامت و محیط زیست است.  این فناوری به کاهش قابل توجه مصرف سموم و آفتکش هاي سرطا ن زا و حذف 90 درصد از واردات یک میلیارد دلاری نهاده های شیمیایی منجر می شود.  از سوی دیگر معرفی ارقامی چون گندم با نیاز آبی کم و برنج بدون نیاز به غرقابی نقش اساسی در حل بحران آب کشاورزی خواهد داشت. همچنین با استفاده از این فناوری امکان تولید گياهاني با خواص تغذیه اي و درمانی بهبود یافته و گياهان تراريخت هاي که مواد آلاينده را از خاك و آب حذف می کنند وجود دارد.  همه این موارد نشا ن دهنده ضرورت استفاده از این فناوری و اهميت آن در ارتقای سلامت محيط زيست و انسان و کاهش وابستگی غذایی جامعه در محصولات استراتژیک به واردات از کشورهایی چون امریکا و کانادا و آرژانتین و برزیل است. یکی از ويژگي هاي استكبار جلوگيري از دستيابي دیگران به فناور يهاي پيشرفته نظير هسته ای و بيوتكنولوژي است.  معمولا اين كشورها بلافاصله پس از دستيابي به یک فناوري پيشرفته خودشان، با استفاده از رسانه در مورد استفاده صحيح، مسئولانه و محيط زيست دوستانه از آن فناوري ابراز ترديد و در مورد آن تشكيك مي كنند.  گرو ههاي به ظاهر غير دولتي نيز بهترين ابزار براي تحقق اين هدف هستند.  به تدريج و به ظاهر تحت فشار اين قبيل گرو ه ها و براي نشان دادن درجه توجه به افكار عمومي و گرو ههاي غير دولتي بناي مذاكرات بين المللي و تدوين استانداردهاي غیرعلمی گذاشته مي شود. چنين تهاجمي امروزه در مورد فناور يهای هسته ای و زیست فناوری کشاورزي به وضوح به چشم مي خورد.  البته آغاز این جریان به پیش از ظهور فناوری تراریخته و دهه 1970 میلادی باز می گردد ولی با آشکار شدن ظرفیتهای این فناوری تشدید شده است.

تا کنون دولت و مجلس محترم برای جایگزینی این محصولات با تولید داخلی بوسیله فناوری بومی در چارچوب وضع قوانین و مقررات، سهم خود را ایفا نمود ه اند.  چارچو به ای حقوقی و نهادهای نظارتی لازم نیز پس از صرف صدها ساعت بحث کارشناسی در مجلس محترم پیش بینی شد ه اند و تأخیر در اجرای قوانین و مقررات موجود در اثر فضاساز یه ای رسانه ای اخیر خود یکی از موانع تولید ملی در این حوزه بوده است. امید می رود به ثمر نشستن تلاش دولت محترم برای تولید ملی این محصولات در سال جاری به کاهش نگرانی های ناشی از واردات این محصولات منجر شود.

منابع:  انجمن ایمنی زیستی ایران

 محصولات تراريخته در كجاي دنيا توليد  و مصرف مي شوند؟ 

بر اساس آمار ارائه شده توسط سرويس بين المللي فراگيري كاربردهاي زيست فناوري كشاورزي گياهان زراعي تراريخت براي اولين بار در سال ۱۹۹۶ به ميزان 7/1 ميليون هكتار كشت شدند و ميزان كشت گياهان زراعي تراريخت در سال ۲۰۱۵ به حدود 180 ميليون هكتار رسيد. سويا، ذرت، پنبه، و كلزا كه صفت مقاومت به علف كش را دارا هستند و يا قادر به توليد پروتئين هاي آفتكش هستند؛ بيشترين گياهان زراعي تغيیر يافته ژنتیکي هستند كه تا به حال كشت شد ه اند.

در سال ۲۰۱۵ كشور آمریکا با 97 ميليون هكتار ۳۹٪ ميزان جهاني همچنان در رتبه اول توليد كنندگان گياهان زراعي تراريخت قرار داشت. طبق این اطلاعات بيشترين گياهان زراعي كشت شده نيز به ترتيب اولويت عبارتند از: ذرت، سويا، پنبه، كلزا، چغندرقند، يونجه، پاپايا، كدو و سيب زميني. پس از آن كشور برزيل با 44/2 میلیون هکتاردر رتبه دوم قرار گرفت. كشور آرژانتين با 24/5 ميليون هكتار رتبه سوم خود را حفظ نمود. هندوستان با كاشت 6/11 ميليون هكتار گياه زارعي تراريخت و كانادا با ۱۱ ميليون هكتار در رتب ههاي چهارم و پنجم قرار گرفتند.

در سال ۲۰۱۵، سوياي تراريخته به ميزان 1/92 ميليون هكتار توسط كشورهاي: آمر كيا، برزيل، آرژانتين، كانادا، پاراگوئه، آفريقاي جنوبي، اوروگوئه، بوليوي، مكز كي، شيلي و كاستاركيا توليد شد. يعني از ۱۱۱ ميليون هكتار سوياي كاشته شده در سال2015 ، ۸۳ درصد آن تراريخته بوده است. گفته مي شود به دليل افزايش محصول در مزارع سوياي تراريخت، عملا 95 درصد سوياي توليد شده و مورد عرضه در بازار جهاني تراريخت هستند. علاوه بر آن سطح زير كشت ۷۵ درصد پنبه، ۲۹ درصد ذرت، و24 درصد كلزاها نيز تراريخته بوده اند.

بر اساس یک فرا بررسي جهاني كه در سال 2014 منتشر شده نشان مي دهد كه طي 147 مطالعه در 20 سال گذشته كه محصولات تراريخت كشت شده اند، استفاده از آفت كش ها را تا 37 درصد كاهش دادها ست. همچنين عملكردا ين محصولات در مجموع 22 درصد و سود كشاورزان از استفاده از اين محصولات به ميزان 68 درصد افزايش يافته است. علاوه بر گیاهان؛ دا م ها، آبزیان و واکسن های تراریخته نیز تولید شد ه اند. در سال ۲۰۰۹، یک بز كه داروي ضد انعقاد خون انساني توليد ميكرد اولين حيوان اصلاح شده ژنتیکي بود كه براي استفاده تجاري مورد بررسی و تصويب قرار گرفت. ماهي زبرا  (Zebra  ) حاوي ژنهاي پروتئين فلوئورسانت، مثال ديگري از حيوانات اصلاح شده

ژنتیکي تجاري شده است. علاوه بر آن، تعداد زيادي دارو و واكسن از موجود زنده تغيير ژنتیكي يافت براي  انسان و حيوانات بصورت تجاري توليد شد ه اند.

در مورد برخی محصولات می توان گفت که تقریبا صد در صدبازار تبادلات جهانی از محصول تراریخته است و مصر ف کننده تنها می تواند ازنوع تراریخته مصرف کند.  مثلا در مورد سویا بر اساس آمار منتشر شده82 درصد سطح زیر کشت این محصول تراریخته است و چون محصولات تراریخته عملکرد بالاتری دارند در نتیجه میزان سویای تولیدی می تواند چیزی در حدود 90 درصد و یا بیشتر باشد یعنی بیش از 90درصد سویای جهان تراریخته است.  صد در صد سویا، شکر، قند، ذرت، کلزا و پنبه مصرفی مردم آمریکا و اروپا تراریخته است.

ژاپنی ها سالانه د هها میلیارد دلار محصولات غذایی تراریخته دارد و مصرف می کنند.

ایران نیز با واردات و مصرف سالیانه قریب به5 میلیارد دلار محصولات تراریخته (به طور عمده سویا، کلزا و ذرت)  جز مصرف کنندگان اصلی است.

منابع:
بخشی از مصاحبه انجمن ایمنی زیستی ایران با دکتر محمد رضا زمانی رئیس پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری

منظور از محصولات تراريخته چيست؟

مهندسی ژنتیک فناوری است که به وسیله آن مي توان صفات مطلوب را در گیاه زراعی یا باغی موردنظر افزایش داد و یا اینکه صفات نامطلوب را در گیاه موردنظر کاهش داد. به عنوان مثال تصور کنید گیاه زراعی پرمحصولی داریم که به یک آفت حساس است و در نتیجه حمله آن آفت خسارت زیادی را متحمل م یشود، در این حالت دو راه حل خواهیم داشت یا اینکه چندین مرتبه مزرعه خود را با سموم شیمیایی آف تکش سمپاشی کنیم و یا اینکه با مهندسی ژنتیک، صفت مقاومت به آفت را به گیاه منتقل کنیم. در این حالت یعنی استفاده از مهندسی ژنتیک محصول موردنظر هم صفت

پرمحصولی را خواهد داشت و هم مقاوم به آفت خواهد بود و از حمله آفت خسارت نخواهد دید. مورد دیگر اینکه مي توان تصور کرد که گیاه زراعی پرمحصولی داریم که دارای یک صفت نامطلوب است. به عنوان مثال گیاه موردنظر ما در مرحله رسیدگی و برداشت ریزش دانه دارد و در نتیجه علاوه بر کاهش عملکرد، دانه های ریزش کرده در سال بعد و در تناوب زراعی علف هرز مزرعه خواهند بود. در این حالت می توان با استفاده ازمهندسی ژنتیک صفت نامطلوب "ریزش دانه" درگیاه کاهش داد و در نتیجه تولید محصول افزایش پیدا می کند. علاوه بر این در سال بعد و در تناوب زراعی مشکل عل فهرز نیز شدت پیدا نمی کند که مجبور باشیم چندین مرتبه از سموم علفکش استفاده کنیم. البته مثال های دیگری هم در مورد گیاهان تراریخته و استفاده از مهندسی ژنتیک وجود دارد.

منابع:

انجمن ايمني زيستي ايران

 

تاريخچه کشت سلولی

در متون علمی منابعی وجود دارد كه تاريخچه کشت سلول یا بافت به سال 1885 بر می گردد، زمانیکه يك جنين شناس ، توانست جنين يك جوجه را به مدت چند روز در ظرف محتوی محلول بافر نمكی گرم نگهداری نمايد. هاريسون اولين كسي بود كه با ابداع تكنيك قطره معلق توانست سلول عصبي قورباغه را كشت دهد. او برای اولین بار توانست فیبرعصبی جنین قورباغه را در ظرف حاوی لنف قورباغه نگهداری کرده و نشان دهد که اگزونهای فیبر عصبی منشعب می گردند

 بعدها با كنترل شرايط استريل و با استفاده از مخلوطي از عصاره جنين جوجه و پلاسما شرايط مناسبي براي رشد و بقاء سلول ها معرفي شد. در سال  1940با شناخته شدن آنتي بيوتيك ها, عفونتهاي باكتريايي کاهش یافته وباعث گسترش و تثبيت تكنيك كشت سلولي گرديد. در سال 1949 ويروس فلج اطفال در سلول هاي جنين انسان كشت داده شد و اولين قدم در راه كاربردي شدن كشت سلول ها ي حيواني و ورود اين تكنيك از جنبه تحقيقاتي به جنبه هاي صنعتي بود. در سال 1952 گی و همکارانش از سرطان رحم، اولین لاین سلول انسانی به نام هلا را بدست آوردند. در سال های بعد محیطهای کشت مناسب، فاکتورهای اتصال و لایه تغذیه کننده برای سلول شناسایی شده و فرمولاسيون های مواد مغذی جايگزين فراورده های بيولوژيك مثل سرم و لنف گرديد. با الحاق سلول ها ي ميلوماي موشي با لنفوسیتهای B مولد آنتی بادی در سال 1975 سلول هاي هيبريدي توليد كردند كه قادر به تولید آنتی بادي مونوكلونال بودند. توليد آنتي باديهاي مونوكلونال تحول شگرفي در تشخيص هاي آزمايشگاهي و درمان ايمونولوژيك سرطانها فراهم آورد.

در دهه 1970 با فراهم شدن امكان بيان ژنهاي مختلف در باكتريها، تكنولوژي توليد پروتئينهاي نوتركيب بوجود آمد. امروزه آنتي ژنهاي ويروسي، هورمون ها، اينترفرون گاما و بسياري ديگر از پروتئينهاي ديگر بصورت نوتركيب در باكتري، مخمر يا تيره هاي سلولي پستانداران توليد شده و حتي بعضي مصرف درماني یافته اند. بعدها تحقیقات زیادی با استفاده از تكنيك هاي کشت سلولي گسترش یافتند و از همین جا است که اهمیت وجود بانک های سلولی و آزمایشگاه های کشت سلولی آشکار می گردد تا بتوان بسته به نوع پژوهش، نیازهای خود را مرتفع ساخت.

در متون علمی منابعی وجود دارد كه تاريخچه کشت سلول یا بافت به سال 1885 بر می گردد، زمانیکه يك جنين شناس ، توانست جنين يك جوجه را به مدت چند روز در ظرف محتوی محلول بافر نمكی گرم نگهداری نمايد. هاريسون اولين كسي بود كه با ابداع تكنيك قطره معلق توانست سلول عصبي قورباغه را كشت دهد. او برای اولین بار توانست فیبرعصبی جنین قورباغه را در ظرف حاوی لنف قورباغه نگهداری کرده و نشان دهد که اگزونهای فیبر عصبی منشعب می گردند

 بعدها با كنترل شرايط استريل و با استفاده از مخلوطي از عصاره جنين جوجه و پلاسما شرايط مناسبي براي رشد و بقاء سلول ها معرفي شد. در سال  1940با شناخته شدن آنتي بيوتيك ها, عفونتهاي باكتريايي کاهش یافته وباعث گسترش و تثبيت تكنيك كشت سلولي گرديد. در سال 1949 ويروس فلج اطفال در سلول هاي جنين انسان كشت داده شد و اولين قدم در راه كاربردي شدن كشت سلول ها ي حيواني و ورود اين تكنيك از جنبه تحقيقاتي به جنبه هاي صنعتي بود. در سال 1952 گی و همکارانش از سرطان رحم، اولین لاین سلول انسانی به نام هلا را بدست آوردند. در سال های بعد محیطهای کشت مناسب، فاکتورهای اتصال و لایه تغذیه کننده برای سلول شناسایی شده و فرمولاسيون های مواد مغذی جايگزين فراورده های بيولوژيك مثل سرم و لنف گرديد. با الحاق سلول ها ي ميلوماي موشي با لنفوسیتهای B مولد آنتی بادی در سال 1975 سلول هاي هيبريدي توليد كردند كه قادر به تولید آنتی بادي مونوكلونال بودند. توليد آنتي باديهاي مونوكلونال تحول شگرفي در تشخيص هاي آزمايشگاهي و درمان ايمونولوژيك سرطانها فراهم آورد.

در دهه 1970 با فراهم شدن امكان بيان ژنهاي مختلف در باكتريها، تكنولوژي توليد پروتئينهاي نوتركيب بوجود آمد. امروزه آنتي ژنهاي ويروسي، هورمون ها، اينترفرون گاما و بسياري ديگر از پروتئينهاي ديگر بصورت نوتركيب در باكتري، مخمر يا تيره هاي سلولي پستانداران توليد شده و حتي بعضي مصرف درماني یافته اند. بعدها تحقیقات زیادی با استفاده از تكنيك هاي کشت سلولي گسترش یافتند و از همین جا است که اهمیت وجود بانک های سلولی و آزمایشگاه های کشت سلولی آشکار می گردد تا بتوان بسته به نوع پژوهش، نیازهای خود را مرتفع ساخت.

منابع:

  1. Basic Cell Culture Protocols. Cheryl D. Helgason and Cindy L. Miller, Humana Press 2005
  2. Animal Cell Culture, Mohamed Al-Rubeai. Springer 2015
  3. کبری امیدفر، ملیحه پاک‌نژاد، سهیلا کاشانیان، محمدرضا استادعلی. مروری بر تکنیکهای پایه کشت سلول و کاربردهای اختصاصی آن. ویستا: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تهران، مرکز تحقیقات غدد درون ‌ریز و متابولیسم 1390

 

 

 

                                                                                      

 

 

متابولیت های ثانویه (1)

متابولیت های ثانویه شناخته شده بسیار زیاد هستند، شاید تاکنون چند ده هزار از آن ها به تفصیل مورد بحث و بررسی قرار گرفته اند. معمولاً آن ها را به سه گروه اصلی تقسیم می نمایند: ترکیبات فنلی، ترپن ها و استروئیدها، آلکالوئیدها. ترکیبات ساده دیگری نیز می توان به آن ها اضافه کرد که از تغییرات اسیدهای آمینه، اسیدهای چرب و یا قندهای ساده به دست آمده اند مانند مواد مؤثره گوگردی موجود در سیر و غیره.

الف: ترکیبات فنلی یا پلی فنل ها

معمولاً متخصصان پلی فنل ها را براساس روش بیوسنتز آن ها و ساختارشان طبقه بندی می نمایند. ترکیبات اصلی فنلی گیاهان به شرح ذیل می باشند:

فنل ها و اسید فنل های ساده، که معمولاً به شدت آنتی اکسیدان (مانند اکلیل کوهی)، ضد التهاب (مانند بید) و محرک ترشح صفرا از کبد (مانند کنگر فرنگی) هستند.

کومارین ها که به عصاره یونجه گل زرد (ملیلوتوس) خواص ضد اِدِم می دهند. فورانوکومارین ها نیز (که در کرفس و برخی گیاهان دیگر یافت می شوند) از همین دسته می باشند.

لیگنان ها که در تولید داروهای ضد تومور به کار می روند.

مشتقات فنیل پروپانیک که موجب خاصیت ضد دل به هم خوردگی زنجبیل یا خواص آرام بخش "کاوا" می باشند.

منابع:

گرجي وحيد ، اطلاعاتي در مورد گياهان داروئي شركت زردبند

                                               

                                                               

 

 

 

 

روش های جدید برای شناسایی کامل ترکیبات داروهای گیاهی (قسمت اول)

از آنجا که مواد در طبیعت به ندرت به صورت خالص یافت می­شوند در آزمایشگاه و صنعت اغلب نیاز است که اجزای تشکیل دهنده یک ماده را جدا کنیم. این عمل به منظور تشخیص مواد تشکیل دهنده و هم برای خالص سازی مواد به کار می­رود. اندازه‌گیری ترکیبات مؤثر داروهای گیاهی با حد تشخیص بهتر نسبت به روش‌های معمول بسیار حائز اهمیت است. کروماتوگرافی گازی- طیف سنجی جرمی یکی از قویترین تکنیک ها در آنالیز اسانس های استخراج شده از گیاهان است. هنگام استفاده از این تکنیک به دلیل حضور سایر ترکیبات و احتمال همپوشانی پیک ها، شناسایی صحیح و کامل ترکیبات تشکیل دهنده اسانس ها امکانپذیر نمی باشد. در حال حاضر با به کارگیری روش های آماری می توان الگوی کروماتوگرافی و طیف جرمی مربوط به هر گونه شیمیایی را استخراج نموده و نسبت به شناسایی ترکیبات اقدام نمود. با استفاده از ترکیب روش های آماری با روش های جداسازی و اندازه گیری سرعت اندازه‌گیری و تعداد ترکیبات شناسایی شده افزایش یافته و در عین حال به علت عدم کاربرد حلال‌های آلی، هزینه و آلودگی زیست‌محیطی کاهش می‌یابد.

روش پیشنهاد شده، ترکیبی از روش‌های شیمی‌سنجی (Chemometrics) و کروماتوگرافی است. این روش پیشنهادی ترکیبی می‌تواند راهکاری مفید و تکمیل‌کننده برای مطالعه‌ی ترکیبات گیاهی باشد.

علم شیمی‌سنجی (Chemometrics) علمی است که از روش‌های ریاضی و آمار، جهت طراحی و یا انتخاب یک روش بهینه برای انجام آزمایش‌ها، استفاده می‌کند. همچنین به کمک آن می‌توان حداکثر اطلاعات ترکیبات شیمیایی را، از داده‌های به دست آمده از یک فرایند شیمیایی بازگو کرد.

به خصوص در مورد ترکیبات اسانس ها که به دلیل تنوع و تعداد بالای ترکیبات، تعداددی از ترکیبات به دلیل شباهت ساختاری سیگنال های یکسان با همپوشانی پیک بالای 90 درصد دارند. تعیین و شناسایی این گونه ترکیبات از طریق روش مستقیم کروماتوگرافی گازی مقدور نیست، بنابراین تلاش شد با تلفیق کردن این روش با روش شیمی‌سنجی، جایگزین مناسبی برای روش‌های جداسازی پیدا کنیم. با استفاده از این روش تعداد ترکیبات شناسایی شده در گیاه بادرشبی از 40 ترکیب به 54 ترکیب افزایش یافت.

محققان معتقدند در صورت رواج دادن روش آماری شیمی‌سنجی، به‌صورت روش مکمل در کنار سایر روش‌های طیف‌سنجی و کروماتوگرافی، می‌توان از هزینه‌های بالای ناشی از آزمون‌های پیوسته، استخراج و... جهت شناسایی و سنجش گونه‌ها جلوگیری کرده و در این امر تسهیل ایجاد کرد.

اجرایی کردن این روش محاسباتی در مقیاس بزرگ‌تر از آزمایشگاه و کاربرد آن در سنجش گونه‌های دارویی هم‌خانواده و همتا با پاسخ آزمون مشابه از جمله برنامه‌هایی هستند که در آینده به آن‌ها خواهیم پرداخت. همچنین سنجش ایزومرها و داروهای دارای چرخش نوری که جداسازی و‌ شناسایی آن‌ها مستلزم به‌کارگیری تجهیزات بیش‌تر و پیشرفته‌تر و صرف هزینه و زمان بالاتر است، با این روش ها می­تواند امکان پذیر شود.

منابع:

Fateme Tajabadi, Farahnaz Khalighi‑Sigaroodi, Shamsali Rezazadeh, Improving Gas Chromatography–Mass Spectrometry Analysis of Essential Oils by Multivariate Curve Resolution: Full Identification of Co‑eluting Compounds of Dracocephalum moldavica L., Chromatographia (2017) 80:1069–1077.

انتهای بلوار کاوش-مجتمع تحقیقاتی جهاددانشگاهی-پژوهشکده گیاهان دارویی تلفن: ۳۴۷۶۴۰۱۰ - ۰۲۶
انتهای بلوار کاوش-مجتمع تحقیقاتی جهاددانشگاهی-پژوهشکده گیاهان داروییتلفن: ۳۴۷۶۴۰۱۰ - ۰۲۶