آفات و بیماری ها

گياهان در خدمت‌ گياهان

كم زيان‌ترين موجودات روي كره زمين گياهان هستند، كه هم حيوانات و هم انسان‌ها بشدت به آن‌ها محتاج‌اند. به عبارت ديگررابطه مستقيمي بين سلامت گیاهان با سلامت انسان وجود دارد. غذای سالم درراستای تولید محصول سالم و محصول سالم در راستای کشاورزی سالم و پایدار است. یک گیاه سالم و نرمال می تواند وظايف فیزیولوژیکی خود را در بهترین توانایی ژنتیکی انجام دهد ودر مقابل گياه بیماری تحت تاثير یک سری عکس العملهای مرئی و نامرئی سلول‌ها و بافت‌ها نسبت به یک نوع میکروارگانیسم(پاتوژن) و یا یک عامل محیطی قرار گرفته كه منجر به نابودی قسمتی از بافت ها و یا نابودی کامل گیاه مي شود. امروزه براي كنترل بیماری هاي گیاهی كه معمولا محصولاتي مثل غلات و حبوبات را به عنوان قوت غالب بشر در معرض خطر قرار مي‌دهند، بيشتر از سموم شيميايي گازي و گاهي از اشعه‌هاي راديواكتيو استفاده مي‌شود، اين مواد هر چند در نظر اول خوب و طرفدار بشر جلوه مي‌كنند، اما با كمي بازنگري ثابت كرده‌اند كه نه تنها از مواد غذايي حفاظت نمي‌كنند بلكه حتي گاه خود به دشمن شماره يك سلامت انسان تبديل شده‌اند. محققان با بررسي ويژگي‌هاي زيستي برخي گياهان قدم‌هاي روشني در حل اين مشكل برداشته‌اند، استفاده از پتانسيل بالقوه مواد و ترکیبات طبیعی در کنترل بیماری های گیاهی یکی از راهکارهای کاهش مخاطرات زیست محیطی است. تركيبات گياهي همواره اين خاصيت را دارند كه زودتر تجزيه مي‌شوند و با وجود اين كه داراي مواد و تركيبات ضدميكروبي هستند، سميت كمتري را براي انسان و ديگر جانداران به همراه دارند تا جايي كه بعضي از اين تركيب‌ها براي كنترل انگل‌هاي درون بدن خود انسان هم استفاده مي‌شود. محققين زيادي در سال هاي اخير به مطالعه اثرات ضد باكتريايي، ضد قارچي اسانس ها و عصاره هاي گياهي پرداخته اند، فعاليت ضد ميكروبي اسانس و عصاره تقريبا 20 درصد از گياهان شناخته شده در جهان در آزمون هاي زيستي مورد بررسي قرار گرفته اند، كه اثرات بازدارندگی بر طیف وسیعی از قارچ های بیماریزای گیاهي دارند. موادي كه تحت نام اسانس در گياه، از فعاليت عوامل بيماريزا جلوگيري مي‌كنند، معمولا ترپن‌هاي فرار با وزن مولكولي كم هستند كه تنها به يك گروه خاص از گياهان محدود نمي‌شوند و در هر سلسله‌اي از گياهان مي‌توان تعدادي از آنها را يافت. حتي در بسياري از گياهان پست نيز اين اسانس‌ها وجود دارند و گياهاني كه بيش از همه در خود اسانس دارند، مربوط به تيره‌هاي نعناع، چتريان و كاسني است. در مواردي در خانواده سيب‌زميني، انواع رزها و خانواده گندم هم چنين تركيباتي يافت مي‌شوند.

 

منابع:

فصلنامه علمی پژوهشی گیاهان دارویی ، سال دهم، دوره اول، شماره سي و هشتم، بهار 1390

بررسی اثرات ضد قارچی اسانس 10 گونه گیاه دارویی بر علیه قارچ های بیماریزای گیاهی، دومین همایش ملی گیاهان دارویی و کشاورزی پایدار، همدان، انجمن ارزیابان محیط زیست هگمتانه.

                                                     

                                                              

گياهان بر عليه قارچ ها

  قارچ ها تقریبا مي توانند روی هر نوع گیاهی اثر بگذارد و علائم آن ها روی ريشه، طوقه، ساقه، برگ،گل و میوه ظاهر مي شود. علایم ظاهری شامل: تشكيل  پوششی سفید یا خاکستری روی سطح برگ ها، زرد و قهوه ای شدن برگ ها،  و تغییرات شدید و نامطلوبی مثل از بين رفتن سطح برگ و در نهايت ريزش برگ ها ایجاد می کنند. در قارچ هاي خاکزاد قسمت های آلوده ريشه سریعا دچار فساد می شوند و زخم های قهوه ای درست زیر سطح خاک روی ساقه ایجاد می شود و با گسترش آلودگي و شرايط مساعد مثل گرما و رطوبت مناسب خاک پوسیدگی در برگ ها نيز ديده می شود. محصولات گياهي پس از برداشت نيز موجودات زنده اي هستند كه به تعرق و تنفس ادامه مي دهند پس طي اين واكنشها آب و مواد غذايي خود را از دست مي دهند به صورتی که اگر در عملیات برداشت جابجایی ، بسته بندی و نگهداری آنها دقت لازم به عمل نیاید خسارات فراوانی را ایجاد مي نمايد. مهمترین عوامل بیماری زا در این مورد قارچ های عامل کپک و پوسیدگی هستند که اغلب این بیماری ها ناشی از آلودگی های میوه در حین برداشت، جابجایی و بسته بندی است.طي تحقيقات به عمل آمده، اسانس و عصاره برخي گیاهان داراي خاصيت بازدارندگی از رشد قارچ‌های بيماريزاي گياهي می‌باشد كه دليل اين امر وجود تركيبات فعال موجود در اسانس و عصاره ها به ميزان قابل توجهي است. بعضي از اين تركيبات سبب مي‌شوند گياه بتواند در برابر عوامل بيماريزا مقاومت كند. اين تركيبات خواص دوركنندگي، جلب‌كنندگي (به عنوان سيستم دفاعي) دارند و به عنوان كنترل كننده عوامل بيماريزاي گياهان نيز كاربرد دارند.

 دارچین با نام علمی Cinnamomum zeylanicum می‌باشد. درختی است کوچک به ارتفاع 5 تا 7 متر و همیشه سبز که از تمام قسمتهای آن بوی معطر و مطبوع استشمام می‌شود. اسانس دارچین که تنها قسمت مهم دارچین است به مقدار یک درصد در پوست گیاه مذکور وجود دارد و از تقطیر آن با آب نیز حاصل می‌شود. قسمت اعظم این اسانس را آلدئید سینامیک تشکیل می‌دهد. كه نقش اصلي در ايجاد خاصيت ضدميكروبي را دارا مي باشد.

كپك سبز ايجاد شده توسط قارچ روي مركبات بعنوان يك بيماري شايع مطرح است كه موجب فساد انواع مركبات رسيده مي شـود كه توسط قارچكش هاي شيميايي كنترل مي شود.طبق تحقيقات انجام شده اسانس دارچين بهترين اثر را در بازدارندگي جوانـه زنـي اسـپوراين قـارچ را دارد و به طور كامل از رشد قارچ جلوگيري مي كند. اسانس دارچين حاوي مقدار زيادي سينامالدئيد اسـت كـه از سيستم ساخت ديـواره سـلولي قـارچ هـا جلوگيري ميكند.

مرگ ناگهانی گیاهچه یک بیماری قارچی است که طی آن جوانه های کوچکی که تازه میخواهند رشد کنند ناگهان توسط قارچها نابود شده و می میرند. دارچین با از بین بردن قارچهای خاک از این اتفاق پیشگیری میکند. همچنین مشکلات قارچی دیگری که در گیاهان بزرگتر و قدیمیتر دیده میشود مانند کپک پودري بر روی گیاه نیز با آن برطرف میشود.

منابع:

  • نشريه حفاظت گياهان (علوم و صنايع كشاورزي)، جلد28 ،شماره1 ،بهار .1393
  • مجله بيماري هاي گياهي، جلد44، 1387.

كتاب قارچ شناسي و بيماريهاي گياهي.دكتر الهي نيا، چاپ اول، انتشارات دانشگاه گيلان.

   

 

آفات انباری

  یکی از دغدغه‎های انسان از گذشته تا کنون یافتن راهی بوده که بتواند به طریقی مواد غذاِیی را نگهداری کند و مقداری از محصولات و فرآوردههای کشاورزی را از فصل برداشت که فراوان بدست میآید برای فصول دیگر که نایاب میشود باقی بگذارد و یا بعنوان غذای احتیاط، فروشی و یا تنظیم بازار و غیره نگهداری و انبار کند. در راه نیل به این مقصود تا کنون کوششهای زیادی بعمل آمده و روشهای متعددی مرسوم گردیده که بعضی مواد غذایی و فرآوردههای کشاورزی را به اشکال مختلف در زمانهای معین حفظ و نگهداری میکند.

ولی با این احوال هنوز در تمام نقاط دنیا مقدار زیادی از این مواد در مراحل مختلف تولید و انبار کردن براثر حمله و هجوم باکتریها و قارچها فاسد شده و یا اینکه بوسیله حشرات و موشها و غیره از بین میرود. به همین جهت این خود یکی از موضوعات مهم علمی است که مورد توجه دانشمندان میباشد و پیدا کردن راه مبارزه قطعی با این عوامل بنحوی که در نگهداری و ازدیاد مواد غذایی موثر واقع گردد، بی شک بزرگترین پیشرفت در حل مسئله کمبود مواد غذایی برای بشر خواهد بود.

مهمترین آفات انباری به چهار گروه اصلی حشرات، کنهها، میکروارگانیسمها و جوندگان تقسیم میگردند. در میان آفات انباری، حشرات جایگاه ویژه‎ای دارند، در این میان سخت‎بالپوشان و پروانگان انباری، از سرسخت‎ترین دشمنان کالاهای انباری به شمار می‎آیند که در شرایط اکولوژیک بهینه با زادآوری شتابان و تولید نسل‎های پی در پی می‎توانند در اندک زمانی در انبارها، زیان‎های هنگفت و فاجعه‎باری به وجود آورند که ممکن است سرانجام کشور را با بحران‎های اقتصادی و اجتماعی بزرگی مواجه سازند.

منابع:

- Bagheri Zenouz, E., 2012. Pests of Stored Products and Management to Maintain. University of Tehran Press, Iran, 449 pp. (in persian)

- Chaubey, M. K., 2011. Fumigant toxicity of essential oils against rice weevil Sitophilus Oryzae L. (Coleoptera: Curculionidae). Journal of Biological Sciences, 11: 411-416.

- Isman, M. B., 2006. Botanical insecticides, deterrents, and repellents in modern agriculture and an increasingly regulated world. Ann. Rev. Entomol, 51: 45-66.

 

             

                                                                                    

                                        

                                                                           

معرفی مهمترین آفات انباری خانگی

همان گونه که قبلا بیان شد حشرات سخت بالپوش از راسته های مهم و جزء سرسختترین آفات انباری هستند. از جمله تیره‎های مهم راسته سخت بالپوش، تیره سرخرطومیها Curculionidae میباشد. سرخرطومی‎ها از نظر تعداد گونه و زیان‎هایی که به محصولات کشاورزی وارد می‎کنند، یکی از مهمترین تیره‎های سخت بالپوش به شمار می‎آیند. تعداد گونه‎های شناخته شده این تیره در حال حاضر از 60000 بیشتر است. در حالی که این رقم تنها شامل بخشی از مجموعه گونه‎های شناخته شده‎ای است که در نقاط مختلف کره زمین، پراکنده‎اند. شپشه گندم Sitophilus granaries L.، شپشه برنج Sitophilus oryzae L. و شپشه ذرت Sitophilus zeamais Mots سه گونه مهم از این تیره می‎باشند.

شپشه برنج یا سرخرطومی برنج حشرهای است به رنگ قهوهاي كه طول بدن آن 3 تا 5 ميليمتر است از جمله آفات انباری با پراکنش جهانی است که نامش را به جهت ترجیحی که در تغذیه از بذور برنج بعمل میآورد، کسب نموده است. منشا این حشره اقلیم گرم میباشد، شپشه برنج در مناطقی از ایالات متحده آمریکا نظیر کارولینای شمالی فقط به دانه‎های انباری آسیب میرساند ولی در مناطق جنوبیتر و گرمتر باعث خسارات انباری و مزرعهای بصورت توامان میگردد. شپشه برنج از جمله آفات جهان شمول است که در انبارهای غلات و

تولیدات حاصل از آن فعال میباشد و لیکن از نظر پزشکی هیچگونه ضرری برای سلامتی انسانها و حیوانات ندارد. خسارت عمده شپشه برنج مربوط به لارو میباشد اما خود حشره کامل نیز در طول زندگی از دانهها تغذیه میکند. شپشه برنج نه تنها به برنج بلکه به تمام غلات انباری مانند گندم، جو، ذرت، چاودار و غیره حمله میکند و همچنین میتواند از آرد و سبوس نیز تغذیه کند. آثار خسارت این آفت روی گندم، اولین بار در آرامگاه فرعون، در داخل ظروف ویژه نگهداری خاکستر اموات کشف شده است. میزان خسارت آن روی غلات مختلف در حال حاضر بسیار شدید است، به طوری که در بعضی از کشورها تا میزان 75 درصد محصول میرسد.

اگر در سیلویی که در کندوهای آن هزاران تن گندم ذخیره شده است، چند حشره آفت مانند شپشه برنج نفوذ کنند، در اندک مدتی جمعیت انبوهی به هم زده، آنچنان خسارتی وارد میکنند که ممکن است منجر به یک فاجعه اقتصادی یا بحران اجتماعی شود. چنین اتفاقی در دیگر اقلام انباری نیز دور از انتظار نیست.

منابع:

- ISU – 2005 – Rice weevil and granary weevil – Iowa State University of Science and Technology, Department of Entomology , http://www.ent.iastate.edu

- Koehler , P.G – 2013 – Rice weevil ; Sitophilus oryzae (Coleoptera : Curculionidae) – University of Florida IFAS Extension ; http://edis.ifas.ufl.edu

- Rottler – 2014 – Rice weevil – Rottler pest & lawn solutions ; http://www.rottler.com